Είναι πλέον προφανές πως τα τελευταία χρόνια παρατηρείται παγκοσμίως μια αύξηση της δημοτικότητας αυταρχικών ηγετών στην πολιτική σκηνή.
Σύμφωνα με κοινό άρθρο δύο καθηγητών στο Conversation, παρατηρείται μια αντίθεση. Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού, έστω θεωρητικά, πιστεύει πως το ιδανικό είναι να είναι κανείς ανθρωπιστής.
Ωστόσο, οι κάλπες συχνά επιβραβεύουν προσωπικότητες των οποίων η ρητορική και το στυλ ηγεσίας απέχουν σημαντικά από αυτά τα ιδεώδη.
Οι διαφορετικοί τύποι ηγεσίας και ο ανθρωπισμός
Η ηγεσία στην υπηρεσία των άλλων, όπως προτάθηκε από τον Robert K. Greenleaf, τοποθετεί τον ηγέτη στο ρόλο του υπηρέτη που θέτει ως προτεραιότητα την εξυπηρέτηση των άλλων. Σύμφωνα με τον Greenleaf, «ο σπουδαίος ηγέτης είναι εκείνος που επιθυμεί πρώτα να υπηρετήσει και μετά να ηγηθεί».
Το μοντέλο αυτό βρίσκει εφαρμογή σε επιχειρήσεις και κοινότητες που δίνουν έμφαση στη βιωσιμότητα και την ισότητα.
Η ηθική ηγεσία έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στον σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο κόσμο. Ο James MacGregor Burns τονίζει ότι «η πραγματικά ηθική ηγεσία ανυψώνει τους ακολούθους και προωθεί το κοινό καλό”. Αυτή η προσέγγιση είναι κρίσιμη σε τομείς όπου οι αποφάσεις επηρεάζουν όχι μόνο αποτελέσματα αλλά και ανθρώπινες ζωές.
Η ανθρωπιστική ηγεσία, εμπνευσμένη από στοχαστές όπως ο Carl Rogers και ο Abraham Maslow, επικεντρώνεται στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και στην καλλιέργεια αυθεντικών σχέσεων. Ο ανθρωπιστής ηγέτης εμπνέει και καθοδηγεί, αναγνωρίζοντας τη μοναδική αξία κάθε ατόμου.
Γιατί αυξάνονται οι αυταρχικοί ηγέτες;
Στην πολιτική σκηνή, ωστόσο, παρατηρείται μια διαφορετική δυναμική. Ηγέτες όπως ο Ντόναλντ Τραμπ, η Τζόρτζια Μελόνι και ο Χαβιέρ Μιλέι, που χαρακτηρίζονται από διχαστική ρητορική και αυταρχικές στρατηγικές, κερδίζουν σημαντική λαϊκή υποστήριξη.
Η κρίση εμπιστοσύνης και η αναζήτηση βεβαιότητας αποτελούν βασικούς παράγοντες αυτού του φαινομένου, όπως επισημαίνεται στο άρθρο. Σε περιόδους αβεβαιότητας, όπως οικονομικές κρίσεις, μεταναστευτικές προκλήσεις ή κοινωνικές αναταραχές, οι άνθρωποι τείνουν να αναζητούν ηγέτες που εκπέμπουν σιγουριά, ακόμη και αν αυτό σημαίνει παραχώρηση ηθικών αξιών. Το συναίσθημα υπερισχύει της λογικής.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα ψηφιακά μέσα έχουν μεταμορφώσει την πολιτική επικοινωνία, ευνοώντας σύντομα, αμφιλεγόμενα και συναισθηματικά φορτισμένα μηνύματα.
Αυτό το περιβάλλον ευνοεί τους διχαστικούς ηγέτες, οι οποίοι κυριαρχούν στην αφήγηση σε έναν χώρο όπου η διαδικτυακή απήχηση υπερισχύει του βάθους του περιεχομένου.
Η ηγεσία ως συλλογικό φαινόμενο
Η ιστορία προσφέρει πολύτιμα διδάγματα για τον αντίκτυπο διαφορετικών στυλ ηγεσίας στις κοινωνίες. Ηγέτες όπως ο Νέλσον Μαντέλα απέδειξαν ότι είναι εφικτή η διακυβέρνηση σε περίπλοκες συνθήκες, με ενσυναίσθηση και προσήλωση στο κοινό καλό.
Ίσως το ζήτημα βέβαια δεν είναι μόνο ποιους ηγέτες επιλέγουμε, αλλά γιατί συνεχίζουμε να θεωρούμε την ηγεσία ως ατομικό και όχι ως συλλογικό φαινόμενο. Ένας αυταρχικός ηγέτης ευδοκιμεί όταν η κοινωνία παραχωρεί τη φωνή της με αντάλλαγμα την ασφάλεια.
Η πρόκληση της ηγεσίας δεν περιορίζεται στις κάλπες, αλλά επεκτείνεται στην καθημερινή επιλογή για το είδος του κόσμου που θέλουμε να οικοδομήσουμε. Και σε κάθε απόφαση που λαμβάνουμε, διακυβεύονται πολλά.