Γράφει ο Νίκος Μπακούρης
Στο Φούντωμα και Στόλο, στα πλαίσια των πολιτιστικών εκδηλώσεων – δρώμενα του φετινού Καλοκαιριού στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας Ζωοδόχος Πηγή με την συμμετοχή Στολοφουντωμιωτών, αλλά και αρκετών απόντων, δικαιολογημένων ως εχόντων ‘’απλωμένα μακαρίως τραχανά’’ και φίλων από γειτονικά χωριά με μεγάλη επιτυχία διοργανώθηκε εσπερίδα ‘’απλώματος τραχανά’’ συνοδευμένη και από μουσικοχορευτική εκδήλωση.
Είναι καθιερωμένο τα τελευταία χρόνια οιοδήποτε δρώμενο να λαβαίνει χώρα στον συγκεκριμένο χώρο, κάποιες 10/δες μέτρα μακράν του νεκροταφείου των χωριών μας, και, καθώς αναφέραμε σε προηγούμενο σημείωμά μας με ‘’αλλοκοτα’’ συμβάντα’’ οι άσαρκες μορφές των προσφιλών μας νεκρών ‘’δι ορατών και αοράτων σημείων’’ συμμετέχουν στα δρώμενα προκαλώντας μας ανείπωτη χαρμολύπη.
Ομιλητης άνοιξε την εκδήλωση ‘’απλώνοντας τραχανά’’ αναφερόμενος στο όνομα τραχανάς, προερχόμενο από τα Περσικά σύμφωνα με τους γλωσσολόγους, την Φουντωμιώτικη ευρέως χρησιμοποιουμένη ονομασία ‘’ζαμπλαρίκος,’’ λέξη αγνώστου προελευσεως και γλωσσικής συγγένειας, είδη τραχανά, τρόπος παρασκευής, την διατροφική του αξία, φράσεις με την λέξη τραχανάς και με αλληγορική έννοια.
Ο Αρχιμανδρίτης, Σαμουήλ Κασίμος, ο και εφημέριος της ενορίας των χωριών μας, διάβασε την ευχή και ευλόγησε τις πρώτες ύλες: γάλα, πληγούρι / μπουλουγούρι, αλάτι, παρασκευής του τραχανά.
Σε περίοπτη θέση κάπου στο κέντρο του αυλείου χώρου φωτιά με καύσιμη ύλη τα ξύλα θερμαίνει την πυροστιά με το μαύρο λεβέτι, μουτζουρωμένο απ΄ έξω και επικασσιτερωμένο εσωτερικά. Αρκετή ποσότητα γάλακτος στο λεβέτι, ελαφρά αλατισμένο, πλησιάζει σε σημείο βρασμού, οπότε, ‘’θα πνίξει το μπουλουγούρι’’ το χοντροαλεσμένο σιτάρι ώστε να παρασκευασθεί ο τραχανάς.
΄Ακρως απαραίτητα στην παρασκευή είναι τα δύο τραχανόξυλα. Το ένα, είδος ξύλινης σπάτουλλας ενός μέτρου, αρχικά, δεν θα αφήσει το θερμανόμενο γάλα ‘’να πιάσει’’ και στο τελικό στάδιο τον παχύρευστο τραχανά. Το άλλο, κάτι ως ρόκα γνεσίματος μαλλιών, βοηθάει στο στάδιο της ανάμιξης για την καλύτερη ομογενοποίηση των δύο υλικών και προλαμβάνει ‘’το σβώλιασμα’’ του στερεού, μπουλουγούρι.
Η εν λόγω παρασκευή απαιτεί πείρα και σωματική δύναμη. Την πείρα την διαθέτουν οι παριστάμενοι κάποιας ηλικίας, και την οποία μεταδίδουν στους νεώτερους, την δε σωματική δύναμη οι νεώτεροι στον χειρισμό των τραχανόξυλων.
Επικρατεί και κάποια διχογνωμία μεταξύ των ειδημόνων εάν η αναλογία γάλα / μπουλουγούρι θα είνα 5 /1, οπότε το τελικό προϊόν ‘’θα μοιάζει με ψωμί’’, ή 6/1, κάτι πιο κρεμώδες.
Στην αρχική, υδαρή του μορφή, ύστερα από την παρασκευή, σε μπωλ μιας χρήσης το περιεχόμενο του καζανιού μοιράζεται στους πανηγυριστές, και, όπως και ο χυλός στην λαϊκή φράση, το αυτό ισχύει και για τον προ ολίγου παρασκευασμένον τραχανά, απαιτείται έντονο φύσημα έως ότου κρυώσει πριν καταναλωθεί.
Ολιγομελείς ομάδες νεαρών των χωριών μας έχουν ετοιμάσει και παρουσιάζουν ισάριθμα δρώμενα, και που έχουν σχέση με τον τραχανά.
Στο Φούντωμα ο τραχανάς παρασκευάζεται, κατά κανόνα, τον Αύγουστο μήνα από ‘’τράγειο’’ γάλα, αναγκαστικά, αφού οι προβατίνες εδώ και ενάμιση μήνα ‘’έχουν στερφέψει’’.
Το γάλα προέρχεται, ως προείπαμε, από στάνη με γίδια. Το λεβέτι ‘’κοντόγιομο.’’ Ο τραχανάς, πρόκειται γι΄ αυτόν της οικογένειας των παιδικών μας χρόνων, παρασκευάζεται αυθημερόν, από γάλα μιας ημέρας, και κατά γενικήν ομολογίαν αρίστης ποιότητος.
Αντίθετα, όταν καταβάλλεται προσπάθεια το λεβέτι να γεμίσει από το γάλα των οικοσίτων, θα χρειασθούν κάποιες μέρες. Με τον ζεστό καιρό επέρχεται όξυνση του γάλακτος των προηγουμένων ημερών, με αποτέλεσμα <<συσσωμάτωση της πρωτεϊνης εγκλωβίζοντας στερεά και λιπαρά σε ιστό από θρόμβους αποβάλλοντας ορό (τυρόγαλα)>>, επί το λαϊκότερον, τυρόπηγμα επάνω και τυρόγαλα κάτω.
Το τυρόπηγμα στο σκεπασμένο με κάποιο σεντόνι η τραπεζομάντιλο λεβέτι με την υπόξινη γεύση απότελεί πειρασμό για την πολυμελή και πάντα πεινώσα οικογένεια. Στα φανερά ή στα κρυφά με το κουτάλι, με το πιάτο ή και δίχως, με μια φέτα ψωμί πραγματοποιείται ‘’γιουρούσι’’ στο λεβέτι, με αποτέλεσμα: όταν έρχεται η ημέρα ‘’να μπεί το καζάνι στη φωτιά να βράσει ο τραχανάς’’ στο λεβέτι έχει μείνει μόνο τυρόγαλα για ‘’να πνίξει’’ το μπουλουγούρι.
Είναι σύνηθες φαινόμενο ‘’το γιουρούσι’’ ημών των πεινασμένων παιδιών της οικογενείας εν κρυπτώ στο ξυνόγαλα, στον τοματοπελτέ, στο πετιμέζι, στην λιγοστή ζάχαρη, στο χοιρινό άλειμμα, στο γλυκό που προορίζεται ώστε ‘’να ξαντρωπιστεί’’ η οικογένεια στους μουσαφιρέους, σε οτιδήποτε μπορεί να ποικίλλει την αποκρουστική φέτα το ψωμί που μόνη της ‘’δεν πάει με τίποτα κάτω’’, συνεπάγεται ραβδισμόν πλουσιοπάροχον των γονιών προς τους πταίσαντας παίδας ‘’για να μην το ξανακάνουν’’.
Ο τραχανάς, με το να αποτελεί το κύριο – κυρίως πιάτο για πολλές ημέρες στο τραπέζι της οικογένειας ή των αεικίνητων μαχητών, τον καθιστά φαγητό λαομίσητο και αποκρουστικό.
Η επιμελητεία του αντάρτη, που μαζί με τους μαχητές βράδιάζει στον Ταϋγετο και ξημερώνει στον Πάρνωνα, ΄’σέρνει’’ πάντοτε μαζί της ένα σακκούλι ή και ο κάθε μαχητής στο σακκίδιό του μια – δυο χούφτες τραχανά, τις περισσότερες φορές τρόφιμο βίαια αποσπασθέν και με διαμαρτυρίες από κάποιο αγροτόσπιτο ( για τις ανάγκες του αγώνα).
Συνεχίζεται……. Νικ. Μπακούρης